Jack Sullivan - Plismon

Artist o Gaerdydd y lluniodd ei gyfnod mewn iwnifform hanes gweledol unigryw

Pan ddechreuodd Jack Sullivan batrolio strydoedd Butetown fel heddwas ifanc ar ddiwedd y 1940au, roedd yr ardal yn fyw gyda symudiad. Fe'i galwyd yn lleol fel 'Tre’r Morwyr', ac roedd yn un o'r cymunedau mwyaf amrywiol a phrysur ym Mhrydain; lle wedi'i lunio gan rôl Caerdydd fel un o borthladdoedd glo prysuraf y byd.

Daeth morwyr masnach o bob cwr o'r byd drwy'r dociau bob dydd, gan gymysgu â gweithwyr dociau, masnachwyr, teuluoedd, a diddanwyr. Roedd pob un ohonynt yn ffurfio pobl leol Butetown yn y blynyddoedd ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

Roedd Jack wedi’i fagu gerllaw ac ymunodd â Heddlu Trafnidiaeth Prydain ar ôl gwasanaethu gyda’r Fagnelaeth Frenhinol yn ystod y rhyfel. Rhwng 1948 a 1955, crwydrodd drwy'r dociau yn rheolaidd drwy ei waith, yn aml yn y nos. Ond yn wahanol i'r rhan fwyaf o swyddogion, roedd Jack yn cario rhywbeth ychwanegol ar ei batrôl, llyfr braslunio.

"Mae fy holl waith yn ymwneud â fy mhrofiadau a'm hymchwil i ddigwyddiadau hanesyddol... Rwy'n paentio a braslunio o fy mhrofiadau mewn pedwar heddlu, dwy fyddin, dwy lynges, dau ryfel, dwy ymgyrch a llawer o drais sifil!"
- Jack Sullivan (Tramp Steamers, Seaman and Sailor Town)

Roedd ei luniau arsylwadol cyflym o ddynion gweithiol, golygfeydd stryd, cyfarfyddiadau wrth ochr y dociau, a gorwelion newidiol yn cipio ochr i Gaerdydd a ddarluniwyd yn anaml yn y cyfnod. Dros amser, cynhyrchodd dros 800 o frasluniau, a thrawsnewidiodd lawer ohonynt yn ddiweddarach yn baentiadau olew ar raddfa lawn.

Yn y degawdau dilynol, gwasanaethodd Jack mewn rolau heddlu a milwrol ar draws Dwyrain Affrica, y Dwyrain Canol a Chefnfor India. Roedd wedi'i leoli yn Kenya yn ystod Argyfwng Mau Mau, gwasanaethodd gyda'r Llynges Frenhinol yn ystod Rhyfel Dhofar, a gweithiodd ym maes cudd-wybodaeth ar draws y rhanbarth yn aml wedi'i ymgorffori yn y lluoedd lleol. Ble bynnag yr aeth, parhaodd i ddarlunio, boed yn bortreadau, patrolau, arfordiroedd, pentrefi neu weithrediadau milwrol.

Mae ei baentiadau yn adlewyrchu'r daith hon gan gyfuno arsylwadau agos cwnstabl wrth ei waith â chyrhaeddiad eang dyn a deithiodd yn helaeth ac a wasanaethodd mewn amgylcheddau cymhleth, yn aml peryglus.

Er nad oedd ganddo hyfforddiant celf ffurfiol, mae gwaith Jack yn ffurfio hanes gweledol pwerus, wedi'i seilio ar brofiad uniongyrchol. Mae ei baentiadau yn cael eu cadw mewn casgliadau milwrol ledled y byd, ond dychwelodd ei galon a'i lyfrau braslunio i Gaerdydd bob amser.

 Eve Richardson